ARTYKUŁ NAUKOWY
Zasada volenti non fit iniuria w kontekście nieodwracalnych procedur medycznych i kosmetycznych
1
Uniwersytet SWPS
Data nadesłania: 03-09-2025
Data ostatniej rewizji: 03-09-2025
Data akceptacji: 03-09-2025
Data publikacji: 27-07-2026
PPM 2026;8(1):154-178
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
W przedstawionym tekście omawiana jest zasada volenti non fit iniuria. Analizowane jest jej zastosowanie w kontekście procedur medycznych i kosmetycznych mających związek ze współczesnymi zmianami społeczno-kulturowymi. Rozważane jest odniesienie omawianej zasady do prawa karnego i granic praw jednostki do samostanowienia o swoim ciele. Problem dotyczy m.in. zabiegów medycznych i kosmetycznych ingerujących w cielesność człowieka, takich jak wazektomia, tzw. zmiana płci oraz tatuaże i skaryfikacje ciała. Podane zabiegi, mimo iż podlegają tym samym regulacjom prawnym, cechuje różna dostępność, a także inne skutki prawnokarne ich wykonania. Wiąże się to z charakterem dóbr, jakie są naruszane – czy jest to dobro o charakterze indywidualnym, społecznym czy łączonym.
REFERENCJE (55)
3.
Cieślak M., Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Wyd. Praw. PWN, Warszawa 1995, s. 255-257.
4.
Danieluk B., Kościuczuk Ł., Prokop J., Społeczna percepcja tatuażu w Polsce, Instytut Psychologii UMCS, Lublin 2003.
5.
Derek M., Karnoprawne znaczenie woli dzierżyciela dobra prawnego, KIPK, Kraków 2021.
6.
Dulko S., Imieliński K., Glosa do wyroku SN z dnia 25 lutego 1978 r., III CZP 100/77, OSP 1983, nr 10, poz. 217.
7.
Ferenz J.M., Operacje korekty płci: czyn legalny czy bezprawny?, „Family Forum”, nr 6/2016, Wyd. UO.
9.
Filar M., Odpowiedzialność karna związana z nieterapeutycznymi czynnościami lekarskimi, „Prawo i Medycyna”, nr 5/2000.
11.
Filar M., Krześ S., Marszałkowska-Krześ E., Zaborowski P., Odpowiedzialność lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, LexisNexis, Warszawa 2004.
14.
Hirszfeld M., Seksualizm a kryminalistyka. Przestępstwa i choroby na tle płciowym, Warszawa-Kraków-Poznań-Stanisławów, b.d.
15.
Hoggan L., Tatuaż i piercing. Ocena moralna, „Miesięcznik Egzorcysta”, nr 43/2013.
16.
Hryniewicz E., Zgoda dysponenta dobrem prawnym na gruncie prawa karnego [w:] Zgoda pokrzywdzonego, [red.] Zawłocki R., C. H. Beck, Warszawa 2012.
17.
Ignatowicz J., Glosa do uchwały SN z dnia 22 września 1995 r., III CZP 118/95, OSP 1996, nr 4.
18.
Imieliński K., Dulko S., Filar M., Transpozycje płci. Transseksualizm i inne zaburzenia identyfikacji płciowej, ARC-EN-CIEL, Kraków 2001.
19.
Kadyszewski B., Instytucja zgody dysponenta dobrem prawnym na przykładzie zabiegów ubezpładniających, „Roczniki Administracji i Prawa”, nr 3/2021.
20.
Kowalewska-Łaguna M., Dobrowolna sterylizacja w prawie polskim na tle prawnoporównawczym, „Państwo i Prawo”, nr 1/2014.
21.
Kozakiewicz S., Ciało dla Pana, a Pan dla ciała (1 Kor 6, 13) – przyczynek do teologii ciała ludzkiego, „Polonia Sacra”, t. 19, nr 3(40)/2015.
22.
Kozioł I., Łakomy K., Wyłączenie odpowiedzialności karnej lekarza za wykonanie chirurgicznego zabiegu zmiany płci, „Zeszyt Studencki Kół Naukowych Wydziału Prawa UAM”, nr 9/2019.
23.
Kubiak R., Czy zgoda na ciężki uszczerbek na zdrowiu jest skuteczna prawnie [w:] Meandry prawa karnego i kryminalistyki. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Stanisława Pikulskiego, [red.] Kasprzak J., Cieślak W., Nowicka I., Szczytno 2015.
24.
Lott B., Maluso D., Społeczne uczenie się męskości i kobiecości [w:] Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenie na różnice, [red.] Wojciszke B., Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004.
25.
Ludwikowki J., Aby zmienić płeć, trzeba pozwać do sądu rodziców, http://prawo.gazetaprawna.pl, 08.06.2015.
26.
Mana-Walasek S., Status prawny zabiegów trwałej antykoncepcji, autoreferat rozprawy doktorskiej, Warszawa 2020.
27.
Mikuczewski J., Tatuaż? Przeczytaj zanim zrobisz, DEON.pl, 2015; https://deon.pl/wiara/wiara-i-....
28.
Młynarczyk-Puławska K., Analiza porównawcza zgody wyłączającej odpowiedzialność karną w prawie europejskim, „Studia Europejskie”, nr 3/2017.
31.
Oszukowska E., Słowikowska-Hilczer J., Wolski J. K., Kula P., Sosnowski M., Kula K., Chirurgia w andrologii, „Chirurgia Polska”, nr 8/2006.
32.
Pawłowicz J. J., Wazektomia: metoda „antykoncepcji” czy okaleczanie mężczyzn?, „Teologia i Moralność”, nr 8/2010.
33.
Piskorski J., Volenti non fit iniuria – niedoceniana czy przeceniana zasada prawa karnego? [w:] Zgoda pokrzywdzonego, [red.] Zawłocki R., C. H. Beck, Warszawa 2011.
34.
Rejman G., Odpowiedzialność karna lekarza, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1991.
35.
Rejmaniak R., Problemy interpretacyjne wybranych pojęć zawartych w art. 192 k.k., „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych”, nr 4/2012.
36.
Reshef M., Wazektomia na życzenie – karnoprawne skutki jej dokonania, „Medyczna Wokanda”, nr 5/2013.
37.
Rybczyński M., Czy można skutecznie wyrazić zgodę na spowodowanie u siebie uszczerbku na zdrowiu?, „Votum Separatum”, nr 2-3/2015.
38.
Safjan M., Glosa do postanowienia SN z dnia 22 marca 1991 r., IIICRN 28/91, „Przegląd Sądowy”, nr 2/1993.
40.
Siemons S., Vleugels M., van Balken M., Braat D., Nieboer T., Male or female sterilization – the decision making process: Counselling and regret, „Sexual & Reproductive Healthcare”, nr 33/2022.
41.
Sitarz O., Czy naruszenie/narażenie wyłącznie własnego dobra może być przesłanką penalizacji? [w:] Zbrodnia i kara. Refleksje o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości prawa karnego, [red.] Zalewski W., Potulski J., Snarski T., Gdańsk 2022.
42.
Sitarz O., Dobrowolna sterylizacja [w:] Między stabilnością a zmiennością prawa karnego. Dylematy ustawodawcy, [red.] Cieślak W., Romańczuk-Grącka M., Olsztyn 2017.
43.
Snarski R., Dopuszczalność dobrowolnej sterylizacji – uwagi na tle prawnoporównawczym, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego”, nr 2/2015.
44.
Sośniak M., Glosa do wyroku SN z 25 lutego 1978 r., III CZP 100/77, OSP 1983, nr 10, poz. 217.
46.
Świderska M., Zgoda pacjenta na zabieg medyczny, Tow. Naukowe Organizacji i Kierownictwa, Toruń 2007.
47.
Urbanowicz K., Bętkowska M., Prawne aspekty zmiany płci – uwagi na gruncie prawa polskiego oraz wybranych krajów europejskich, „Medyczna Wokanda” nr 10/2018.
48.
Warylewski J., Karalność praktyk sadomasochistycznych a prawo do prywatności, „Gdańskie Studia Prawnicze”, nr 4/1999.
49.
Warylewski J., O duszy uwięzionej w obcym ciele. Dopuszczalność chirurgicznej zmiany płci w świetle prawa karnego, „Gazeta Sądowa”, nr 7-8/2000.
50.
Wąsek A., Czy dobrowolna sterylizacja jest przestępstwem, „Państwo i Prawo”, nr 8/1988.
51.
Weber M., Polityka jako zawód i powołanie, Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” | Fundacja im. Stefana Batorego, Kraków | Warszawa 1998.
52.
Wołodkiewicz W., Regulae iuris. Łacińskie inskrypcje na kolumnach Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej, C.H. Beck, Warszawa 2011.
53.
Wróbel J., Transseksualizm z perspektywy eklezjalnej, „Family Forum”, nr 6/2016, INoR WT UO.
54.
Zalewski W., Zgoda pokrzywdzonego. O postulacie kodyfikacji kontratypu [w:] Zbrodnia i kara. Refleksje o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości prawa karnego, [red.] Zalewski W., Potulski J., Snarski T., Gdańsk 2022.
55.
Zielińska E., Warunki dopuszczalności zabiegów sterylizacji, „Państwo i Prawo”, nr 9/1985.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2719-3748 |
| ISSN: | 2657-8573 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
