PL EN
ARTYKUŁ NAUKOWY
Ocena zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego na podstawie art. 18 ust. 10 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (uwagi de lege lata i wnioski de lege ferenda)
 
Więcej
Ukryj
1
Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
 
 
Data publikacji: 31-12-2025
 
 
Autor do korespondencji
Grzegorz Kowalski
Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
 
 
PPM 2025;7(4):5-33
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
W artykule omówiono przepisy art. 18 ust. 10 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego regulujące ocenianie zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi. Wykorzystując metodę dogmatycznoprawną szczegółowej analizie poddano zagadnienia dotyczące przedmiotu i kryteriów ww. oceny, podmiotów uprawnionych do dokonania tej oceny, przypadków zastosowania przymusu bezpośredniego podlegających ocenie, obowiązku i terminu jej dokonania, a także jej treści i charakteru. Przeprowadzona analiza przepisów art. 18 ust. 10 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego prowadzi do wniosku, że jest to regulacja niepełna i niewystarczająca, zarówno jeżeli chodzi o zapewnienie obiektywizmu ww. oceny, jak i zapewnienie ochrony praw osób z zaburzeniami psychicznymi (w tym wolności od przymusu bezpośredniego), a co za tym idzie również z punktu widzenia określonych w preambule tej ustawy celów, jakie ustawa ta ma realizować. W związku z powyższym w ostatniej części artykułu zaprezentowano propozycje wprowadzenia zmian w ww. ustawie, które pozwoliłyby usunąć wskazane powyżej mankamenty obecnej regulacji.
REFERENCJE (49)
1.
Augustynowicz A., Czerw A., Stosowanie środków przymusu bezpośredniego przez personel medyczny w procesie diagnostyczno-terapeutycznym w podmiotach leczniczych innych niż szpitale psychiatryczne – zagadnienia wybrane, Prawo i Medycyna 2013, nr 1-2.
 
2.
Augustynowicz A., Wrześniewska-Wal I., Stosowanie przymusu bezpośredniego przez personel medyczny w procesie diagnozowania i terapii małoletnich pacjentów, Pediatria Polska 2013, nr 88.
 
3.
Balicki M., Przymus w psychiatrii – regulacje i praktyka, Prawo i Medycyna 1999, nr 1.
 
4.
Banaszak B., Zagadnienia podstawowe. Terminologia, [w:] System ochrony praw człowieka, B. Banaszak, A. Bisztyga, K. Complak, M. Jabłoński, R. Wieruszewski, K. Wojtowicz, Zakamycze 2005.
 
5.
Bobińska K., Gałecki P., Art. 18 [w:] Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, P. Gałecki, K. Bobińska, K. Eichstaedt, Warszawa 2016.
 
6.
Bobińska K., Gałecki P., Art. 2 [w:] Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, P. Gałecki, K. Bobińska, K. Eichstaedt, Warszawa 2016.
 
7.
Chaciński J., Prawa podmiotowe a ochrona dóbr osobistych, Lublin 2004.
 
8.
Chętnik B., Kowalewska B., Choroba psychiczna a zaburzenie psychiczne, [w:] A. Lankau, E. Krajewska-Kułak (red.), Sytuacje trudne w ochronie zdrowia, t. 5, Białystok 2020.
 
9.
Ciechorski J., Prawa pacjenta szpitala psychiatrycznego – zarys problematyki, Prawo i Medycyna 2017, nr 1.
 
10.
Czabała J.C., Norma a patologia psychiczna [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, Gdańsk 2002.
 
11.
Gierowski J.K., Paprzycki L.K., Środki zabezpieczające: umieszczenia – pobytu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, w zakładzie karnym, w zakładzie zamkniętym przeznaczonym dla sprawców przestępstw skierowanych przeciwko wolności seksualnej popełnionych w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych albo skierowania takich sprawców na leczenie ambulatoryjne oraz terapia i elektroniczna kontrola miejsca pobytu stosowane wobec sprawców z zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniem osobowości, [w:] L.K. Paprzycki (red.), System Prawa Karnego, t. 7, Środki zabezpieczające, Warszawa 2015.
 
12.
Karczewska-Kamińska N., Przymus leczenia i inne interwencje medyczne bez zgody pacjenta, Warszawa 2018.
 
13.
Karkowska D., Włodarczyk W.C., Prawo medyczne dla pielęgniarek, Warszawa 2013.
 
14.
Keyes C.L.M., Choroba psychiczna i/lub zdrowie psychiczne. Analiza aksjomatów modelu zdrowia jako stanu złożonego, [w:] W. Galewicz (red.), Antologia bioetyki, t. 6, Ochrona zdrowia psychicznego, Kraków 2019.
 
15.
Kołtun J., Izby wytrzeźwień a prawa człowieka w kontrolach NIK, [w:] T. Gardocka, J. Sobczak (red.), Izby wytrzeźwień a prawa człowieka, Toruń 2013.
 
16.
Kowalski G., Art. 123 [w:] P. Drembkowski, G. Kowalski (red.), Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Komentarz, Warszawa 2023.
 
17.
Kowalski G., Art. 18 [w:] P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński (red.), Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, Warszawa 2023.
 
18.
Kupś I., Pełka-Wysiecka J., Samochowiec J., Przymus bezpośredni – realizacja założeń Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wobec pacjenta zachowującego się agresywnie w wybranych placówkach służby zdrowia w województwie zachodniopomorskim, Psychiatria 2007, nr 3.
 
19.
Łakoma K., Zdrowie psychiczne jako chroniona konstytucyjnie wartość w działalności Rzecznika Praw Obywatelskich, w: Ochrona zdrowia psychicznego w Polsce: wyzwania, plany, bariery, dobre praktyki. Raport RPO, J. Wiórka (red.), Warszawa 2014.
 
20.
Miedziak D., Art. 3 [w:] P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński (red.), Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, Warszawa 2023.
 
21.
Milik A., Przymus bezpośredni w psychiatrii w świetle obowiązujących przepisów, Prawo i Medycyna 2007, nr 2.
 
22.
Miturska H., Susło R., Drobnik J., Kurpas D., Kaczmarek M., Zagadnienia etyczne i prawne w opiece psychiatrycznej, [w:] D. Kurpas, H. Miturska, M. Kaczmarek (red.), Podstawy psychiatrii dla studentów pielęgniarstwa, Wrocław 2009.
 
23.
Norma psychologiczna. Perspektywy spojrzeń, Z. Uchnast (red.), Lublin 1998.
 
24.
Ochrona zdrowia psychicznego w działaniach Rzecznika Praw Obywatelskich, (https://bip.brpo.gov.pl/pl/con...; dostęp 3.04.2025 r.).
 
25.
Paprzycki L.K., Ochrona praw człowieka w świetle projektu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, cz. II, Palestra 1993, z. 11.
 
26.
Patora K., Pojęcie „bezprawności” w rożnych gałęziach prawa, Prokuratura i Prawo 2018, nr 10.
 
27.
Piątkowska-Zagiczek K., Przymus bezpośredni jako (bezpieczny) mechanizm zapewniający bezpieczeństwo pacjentów zakładów leczniczych, [w:] I. Witczak, Ł. Rypicz (red.), Bezpieczeństwo pacjentów i personelu medycznego. Uwarunkowania ergonomiczne, Wrocław 2020.
 
28.
Pużyński S., Choroba psychiczna – problemy z definicją oraz miejscem w diagnostyce i regulacjach prawnych, Psychiatria Polska 2007, nr 3.
 
29.
Sarnacka E., Ochrona zdrowia psychicznego jako szczególne zadania ustawodawcy – zastosowanie przymusu bezpośredniego, Studia Biura Analiz Sejmowych 2018, nr 4(56).
 
30.
Sroka T., Ochrona zdrowia psychicznego, [w:] . L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska (red.), System Prawa Medycznego. T. 2. Szczególne świadczenia zdrowotne, Warszawa 2018.
 
31.
Wojcieszak A., Autonomia pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, Warszawa 2022, rozdział V § 4 pkt II, Legalis.
 
32.
Ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2152 ze zm).
 
33.
Ustawa z 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 917).
 
34.
Ustawa z 5.12.1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1287 ze zm.).
 
35.
Ustawa z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.).
 
36.
Ustawa z 8.09.2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 91 ze zm.).
 
37.
Ustawa z 6.11.2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 254).
 
38.
Ustawa z 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 924 ze zm.).
 
39.
Ustawa z 2.12.2009 r. o izbach lekarskich (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1342).
 
40.
Ustawa z 1.07.2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 628).
 
41.
Ustawa z 15.07.2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 814 ze zm.).
 
42.
Ustawa z 24.05.2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 383 ze zm.).
 
43.
Ustawa z 22.11.2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1689).
 
44.
Ustawa z dnia 19.07.2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz.U. 2019, poz. 1818).
 
45.
Ustawa z 9.06.2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 978 ze zm.).
 
46.
Ustawa z 1.12.2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 339).
 
47.
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20.06.2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 283).
 
48.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21.12.2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 731).
 
49.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4.05.2023 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. z 2023 r., poz. 975).
 
eISSN:2719-3748
ISSN:2657-8573
Journals System - logo
Scroll to top