RESEARCH ARTICLE
Assessing the justification for the use of direct coercion under Article 18, Section 10 of the Act of 19 August 1994 on the protection of mental health (de lege lata comments and de lege ferenda conclusions)
1
Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
Publication date: 2025-12-31
PPM 2025;7(4):5-33
KEYWORDS
persons with mental disordersdirect coercionphysiciannursethe person in charge of action of conducting medical rescue activitiesassessment of the justification for the use of direct coercion
TOPICS
ABSTRACT
Assessing the justification for the use of direct coercion under Article 18, Section 10 of the Act of 19 August 1994 on the protection of mental health (de lege lata comments and de lege ferenda conclusions)
The article analyses the provisions of Article 18, Section 10 of the Act of 19 August 1994 on the Protection of Mental Health, which regulate the assessment of the justification for the use of direct coercion against persons with mental disorders. Based on the dogmatic-legal method, in particular, the issues concerning the subject and criteria of the above-mentioned assessment, entities authorized to make this assessment, cases of the use of direct coercion subject to assessment, the obligation and deadline for its performance, as well as its content and nature were discussed. The analysis of the provisions of Article 18, section 10 of the Act of 19 August 1994 on the protection of mental health leads to the conclusion that this regulation is incomplete and insufficient, both from the point of view of ensuring the objectivity of the above-mentioned assessment and protecting the rights (including freedom from direct coercion) of people with mental disorders, and consequently also from the point of view of the purposes specified in the preamble to this Act, which this Act is to achieve. Therefore, the last part of the article presents proposals for introducing changes to the above-mentioned Act, which would eliminate the above-mentioned defects of the current regulation.
REFERENCES (49)
1.
Augustynowicz A., Czerw A., Stosowanie środków przymusu bezpośredniego przez personel medyczny w procesie diagnostyczno-terapeutycznym w podmiotach leczniczych innych niż szpitale psychiatryczne – zagadnienia wybrane, Prawo i Medycyna 2013, nr 1-2.
2.
Augustynowicz A., Wrześniewska-Wal I., Stosowanie przymusu bezpośredniego przez personel medyczny w procesie diagnozowania i terapii małoletnich pacjentów, Pediatria Polska 2013, nr 88.
3.
Balicki M., Przymus w psychiatrii – regulacje i praktyka, Prawo i Medycyna 1999, nr 1.
4.
Banaszak B., Zagadnienia podstawowe. Terminologia, [w:] System ochrony praw człowieka, B. Banaszak, A. Bisztyga, K. Complak, M. Jabłoński, R. Wieruszewski, K. Wojtowicz, Zakamycze 2005.
5.
Bobińska K., Gałecki P., Art. 18 [w:] Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, P. Gałecki, K. Bobińska, K. Eichstaedt, Warszawa 2016.
6.
Bobińska K., Gałecki P., Art. 2 [w:] Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, P. Gałecki, K. Bobińska, K. Eichstaedt, Warszawa 2016.
8.
Chętnik B., Kowalewska B., Choroba psychiczna a zaburzenie psychiczne, [w:] A. Lankau, E. Krajewska-Kułak (red.), Sytuacje trudne w ochronie zdrowia, t. 5, Białystok 2020.
9.
Ciechorski J., Prawa pacjenta szpitala psychiatrycznego – zarys problematyki, Prawo i Medycyna 2017, nr 1.
10.
Czabała J.C., Norma a patologia psychiczna [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3, Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, Gdańsk 2002.
11.
Gierowski J.K., Paprzycki L.K., Środki zabezpieczające: umieszczenia – pobytu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, w zakładzie karnym, w zakładzie zamkniętym przeznaczonym dla sprawców przestępstw skierowanych przeciwko wolności seksualnej popełnionych w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych albo skierowania takich sprawców na leczenie ambulatoryjne oraz terapia i elektroniczna kontrola miejsca pobytu stosowane wobec sprawców z zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniem osobowości, [w:] L.K. Paprzycki (red.), System Prawa Karnego, t. 7, Środki zabezpieczające, Warszawa 2015.
12.
Karczewska-Kamińska N., Przymus leczenia i inne interwencje medyczne bez zgody pacjenta, Warszawa 2018.
14.
Keyes C.L.M., Choroba psychiczna i/lub zdrowie psychiczne. Analiza aksjomatów modelu zdrowia jako stanu złożonego, [w:] W. Galewicz (red.), Antologia bioetyki, t. 6, Ochrona zdrowia psychicznego, Kraków 2019.
15.
Kołtun J., Izby wytrzeźwień a prawa człowieka w kontrolach NIK, [w:] T. Gardocka, J. Sobczak (red.), Izby wytrzeźwień a prawa człowieka, Toruń 2013.
16.
Kowalski G., Art. 123 [w:] P. Drembkowski, G. Kowalski (red.), Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Komentarz, Warszawa 2023.
17.
Kowalski G., Art. 18 [w:] P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński (red.), Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, Warszawa 2023.
18.
Kupś I., Pełka-Wysiecka J., Samochowiec J., Przymus bezpośredni – realizacja założeń Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wobec pacjenta zachowującego się agresywnie w wybranych placówkach służby zdrowia w województwie zachodniopomorskim, Psychiatria 2007, nr 3.
19.
Łakoma K., Zdrowie psychiczne jako chroniona konstytucyjnie wartość w działalności Rzecznika Praw Obywatelskich, w: Ochrona zdrowia psychicznego w Polsce: wyzwania, plany, bariery, dobre praktyki. Raport RPO, J. Wiórka (red.), Warszawa 2014.
20.
Miedziak D., Art. 3 [w:] P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński (red.), Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, Warszawa 2023.
21.
Milik A., Przymus bezpośredni w psychiatrii w świetle obowiązujących przepisów, Prawo i Medycyna 2007, nr 2.
22.
Miturska H., Susło R., Drobnik J., Kurpas D., Kaczmarek M., Zagadnienia etyczne i prawne w opiece psychiatrycznej, [w:] D. Kurpas, H. Miturska, M. Kaczmarek (red.), Podstawy psychiatrii dla studentów pielęgniarstwa, Wrocław 2009.
24.
Ochrona zdrowia psychicznego w działaniach Rzecznika Praw Obywatelskich, (https://bip.brpo.gov.pl/pl/con...; dostęp 3.04.2025 r.).
25.
Paprzycki L.K., Ochrona praw człowieka w świetle projektu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, cz. II, Palestra 1993, z. 11.
26.
Patora K., Pojęcie „bezprawności” w rożnych gałęziach prawa, Prokuratura i Prawo 2018, nr 10.
27.
Piątkowska-Zagiczek K., Przymus bezpośredni jako (bezpieczny) mechanizm zapewniający bezpieczeństwo pacjentów zakładów leczniczych, [w:] I. Witczak, Ł. Rypicz (red.), Bezpieczeństwo pacjentów i personelu medycznego. Uwarunkowania ergonomiczne, Wrocław 2020.
28.
Pużyński S., Choroba psychiczna – problemy z definicją oraz miejscem w diagnostyce i regulacjach prawnych, Psychiatria Polska 2007, nr 3.
29.
Sarnacka E., Ochrona zdrowia psychicznego jako szczególne zadania ustawodawcy – zastosowanie przymusu bezpośredniego, Studia Biura Analiz Sejmowych 2018, nr 4(56).
30.
Sroka T., Ochrona zdrowia psychicznego, [w:] . L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska (red.), System Prawa Medycznego. T. 2. Szczególne świadczenia zdrowotne, Warszawa 2018.
31.
Wojcieszak A., Autonomia pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, Warszawa 2022, rozdział V § 4 pkt II, Legalis.
32.
Ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2152 ze zm).
33.
Ustawa z 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 917).
34.
Ustawa z 5.12.1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1287 ze zm.).
35.
Ustawa z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.).
36.
Ustawa z 8.09.2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 91 ze zm.).
37.
Ustawa z 6.11.2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 254).
38.
Ustawa z 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 924 ze zm.).
40.
Ustawa z 1.07.2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 628).
41.
Ustawa z 15.07.2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 814 ze zm.).
42.
Ustawa z 24.05.2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 383 ze zm.).
43.
Ustawa z 22.11.2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1689).
44.
Ustawa z dnia 19.07.2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz.U. 2019, poz. 1818).
45.
Ustawa z 9.06.2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 978 ze zm.).
46.
Ustawa z 1.12.2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 339).
47.
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20.06.2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 283).
48.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21.12.2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 731).
49.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4.05.2023 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. z 2023 r., poz. 975).
Share
RELATED ARTICLE
| eISSN: | 2719-3748 |
| ISSN: | 2657-8573 |
We process personal data collected when visiting the website. The function of obtaining information about users and their behavior is carried out by voluntarily entered information in forms and saving cookies in end devices. Data, including cookies, are used to provide services, improve the user experience and to analyze the traffic in accordance with the Privacy policy. Data are also collected and processed by Google Analytics tool (more).
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
