RESEARCH ARTICLE
Consent, bill, or deed of donation? On the search for a basis for the transfer of parts of human remains for scientific purposes
1
Uniwersytet Warszawski
Submission date: 2025-09-03
Final revision date: 2025-09-03
Acceptance date: 2025-09-03
Publication date: 2026-07-27
PPM 2026;8(1):5-30
KEYWORDS
TOPICS
ABSTRACT
The collection of human cadavers for scientific research has been a source of considerable practical controversy for years, and has also been the subject of highly controversial statements from legal scholars. The development of biobanking over the past decade or so has also necessitated the establishment of a precise legal basis for the donation of individual body parts, such as brains. A basis that will realistically enable the collection of cells, tissues, and organs for scientific research purposes. The Act on the Collection, Storage, and Transplantation of Cells, Tissues, and Organs has not been amended in this regard for 20 years, necessitating the interpretation of Article 4 of this Act as an independent and specific basis for collection and the exploration of the ratio legis of the existing regulation. Scientific research on human cadavers has been conducted for thousands of years and has been subject to legal regulations in Poland since Poland regained independence. In addition to a historical overview, the article also presents de lege ferenda conclusions that will enable the legislator not only to respect negative wills expressed during life (objection) but also positive ones.
REFERENCES (43)
1.
Bai C., Liao B.-H., Lei R.-P., Ethical, legal and social issues raised by human brain bank, European Review for Medical and Pharmacological Sciences 2022, nr 22;.
2.
Banaszczyk Z., Komentarz do art. 5 [w:] Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Komentarz D. Tykwińska-Rutkowska (red.), Warszawa 2025;.
3.
Banaszczyk Z., Komentarz do art. 12, [w:] Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Komentarz., D. Tykwińska- Rutkowska (red.), Warszawa 2025;.
4.
Bolcato V., Poloni T. E., Basile G. et al. Brain donation rules in Italy and worldwide: overview of a cutting-edge topic for human brain research, Neurological Sciences 2025, nr 46 https://doi.org/10.1007/s10072...;.
5.
Branowitzer Z., Krotkiewska L. , Chowanie zmarłych. Przepisy prawne i komentarz. Stan na dzień 1 maja 1963, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich 1963;.
6.
Englbrecht J.S., Schrader D., Kraus H., Schäfer M., Schedler D., Bach F., Soehle M., How Large is the Potential of Brain Dead Donors and what Prevents Utilization? A Multicenter Retrospective Analysis at Seven University Hospitals in North Rhine-Westphalia, Transplant International 2023, nr 36, DOI: thhps://doi.org/10.3389/ti.2023.11186;.
7.
Fiutak A., Odpowiedzialność karna za wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, Warszawa 2016;.
8.
Gałęska- Śliwka A., Komisje Bioetyczne na tle ustawy o zawodach lekarza i lekarz dentysty, Warszawa 2024;.
9.
Gałązka, M. Transplantacja ex mortuo [w:] System Prawa Medycznego. Szczególne świadczenie zdrowotne, tom 2, L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska (red.), Warszawa 2018;.
10.
Guzik-Makaruk E.M., Transplantacje, [w:] System Prawa Medycznego, Regulacja prawna czynności medycznych, M. Boratyńska, P. Konieczniak (red.), Warszawa 2019;.
11.
Guzik-Makaruk E. M.,. Hołda, M. K Prawne aspekty pozyskiwania i wykorzystywania ludzkich tkanek i narządów post mortem w celach naukowych i dydaktycznych, PiP 2021, nr 4;.
12.
Haberko J., Dopuszczalność wykorzystania do badań naukowych lub celów dydaktycznych ludzkiego materiału biologicznego pobranego w trakcie sądowo-lekarskiej sekcji zwłok, Prokuratura i Prawo 2022;.
13.
Karaś R., Lepich T., Starszak K., Bajor G., Study of social awareness regarding body donations for scientific and educational purposes, Folia Morphologica 2024, nr 3, DOI: https://doi.org/10.5603/fm.100...;.
14.
Kleindienst A., Haupt WF, Hildebrandt G., Brain death and organ donation in Germany: analysis of procurement in a neurosurgical unit and review of press reports, Acta Neurochirurgica (Wien) 1999, nr 6, DOI: https://doi.org/10.1007/s00701...;.
15.
Kotarbiński T., Etyczne aspekty transplantacji serca [w:], W kręgu życia i śmierci. Moralne problemy medycyny współczesne, Z. Szawarski (red.), Warszawa 1987;.
16.
Krekora-Zając D., Komentarz do art. 4 [w:] Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek tkanek i narządów. Komentarz, D. Tykwińska-Rutkowska (red.), Warszawa 2025;.
17.
Krekora-Zając D., Dopuszczalność polecenie dotyczącego pochówku i innego dysponowania zwłokami,[w:] Ius et Ratio. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesor Elżbiecie Skowrońskiej-Bocian, (red.) W. Borysiak, A. Gołaszewska, M. Olechowski, J. Wierciński, Warszawa 2022;.
18.
Krekora-Zając D., O konieczności zmiany regulacji prawnej ,,aktu donacji zwłok ludzkich”, PiP 2017, nr 11;.
19.
Krekora-Zając D. , Ludzka próbka biologiczna wykorzystywana dla celów naukowych jako przedmiot prawa cywilnego, Studia Prawnicze INP PAN 2015, nr 3;.
20.
Królikowski M., Transplantacja [w:] Transplantacje. Spór o dar, (red.) B. Chyrowicz, Lublin 2011;.
21.
Księżak P., Robaczyński W., Dysponowanie zwłokami ludzkimi dla celów naukowych i medycznych, PiP 2015, nr 1;.
22.
Liwerska-Garstecka A., ,,Mortui vivos docent”- badania anatomiczne w starożytnej medycynie greckiej, Medycyna Nowożytna, 2023, nr 2;.
23.
Morciniec P., Ludzkie zwłoki jako obiekt badawczy: dowolność działań czy normowanie?, Diametros 2009, Nr 19;.
24.
Morciniec P., Status filozoficznomoralny i teologicznomoralny ludzkiego ciała, zwłok, komórek, tkanek i narządów w kontekście badań nad ludzkim materiałem biologicznym [w:] Ciało w badaniach naukowych i praktyce medyczne, J. Pawlikowski (red.), Warszawa 2020;.
25.
Nesterowicz M., Śliwka K., Pobieranie ze zwłok komórek, tkanek i narządów do celów naukowych – problem prawny i medyczny, Prawo i Medycyna 2009, Nr 4;.
26.
Nesterowicz M., List otwarty do Sejmu. Niedoróbka legislacyjna w ustawie o przeszczepach, „Rzeczpospolita”. Prawo co dnia z 10.VI.1996 r.;.
27.
Nihart A.J., Garcia M.A., Hayek E. El, et al. Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains, Nature Medicine 2025, nr 31, DOI: https://doi.org/10.1038/s41591...;.
28.
Park A., 10 Ideas Changing the World Right Now, Time 12 marzec 2009, https://content.time.com/time/...;.
29.
Pawlikowska J., Pawlikowski J., Krekora-Zając D., Biobanking of human biological material and the principle of noncommercialisation of the human body and its parts, Bioethics 2023, nr 2;.
30.
Piskorz-Ryń A., In articulo mortis. Cmentarze i chowanie zmarłych. Zagadnienia administracyjne, Warszawa 2023;.
31.
Popielski B. , Medycyna i prawo, Państwowy zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1963;.
32.
Rabiega-Przyłęcka A., Tykwińska-Rutkowska D., Wołoszyn-Cichocka A., Komentarz do art. 36, [w:] Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek tkanek i narządów. Komentarz, D. Tykwińska-Rutkowska (red.), Warszawa 2025;.
33.
Rejman G., Do kogo należą zwłoki ludzkie? [w:] Zawłaszczenie zwłok ludzkich, A. Wiekluk (red.), Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1996 r.;.
34.
Rybicka J., Gibiński K., Komentarz [w:] Zawłaszczenie zwłok ludzkich, A. Wiekluk (red.), Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1996 r.;.
35.
Sawicki J., Przymus leczenia, eksperyment, udzielenie pomocy i przeszczep w świetle prawa, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1966;.
36.
Soniewicka M., Emocje a prawo. Znaczenie i rola uczuć w ujęciu filozoficznoprawnym, Warszawa 2024;.
37.
Soniewicka M., Status normatywny ludzkich zwłok, ludzkiego ciała i odłączonych od niego części- perspektywa filozoficzna, [w:] Ciało w badaniach naukowych i praktyce medyczne, J. Pawlikowski (red.), Warszawa 2020;.
38.
Tworkowska A., Implikacje prawne i społeczno-kulturowe śmierci człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki ochrony dóbr osobistych, Rozprawa doktorska, Białystok 2013;.
39.
Tworkowska A., Określenie statusu ludzkich zwłok jako problem prawno-społeczny, Prawo i Medycyna 2015, nr 2;.
40.
Tykwińska-Rutkowska D., Transplantacja. Studium z prawa administracyjnego, Warszawa 2014;.
41.
Uhrynowicz-Tyszkiewicz I., Komentarz do art. 36 [w:] Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek tkanek i narządów. Komentarz, J. Haberko, I. Uhrynowicz (red.), Warszawa 2014;.
42.
Żelazko P., Wykorzystanie zwłok na cele naukowe w Polsce w XX w. – analiza historyczno-prawna, [w:]Prawa człowieka w perspektywie społecznej i prawnej, G. Skrobotowicz (red.), Lublin 2023;.
43.
Żelichowski M., Pobranie komórek, tkanek i narządów: zgoda jest regułą, sprzeciw wyjątkiem, Rzeczpospolita 25 września 2007, https://archiwum.rp.pl/artykul....
Share
RELATED ARTICLE
| eISSN: | 2719-3748 |
| ISSN: | 2657-8573 |
We process personal data collected when visiting the website. The function of obtaining information about users and their behavior is carried out by voluntarily entered information in forms and saving cookies in end devices. Data, including cookies, are used to provide services, improve the user experience and to analyze the traffic in accordance with the Privacy policy. Data are also collected and processed by Google Analytics tool (more).
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
