O tym jak ustawodawca ujmuje bliskie relacje w polskim prawie medycznym
Dostęp przez subskrypcję PDF

Słowa kluczowe

osoba bliska
wartość bliskich relacji
pojęcia prawne

Jak cytować

Drapalska-Grochowicz, M. (2021). O tym jak ustawodawca ujmuje bliskie relacje w polskim prawie medycznym. Przegląd Prawa Medycznego, 2(3). Pobrano z https://przegladprawamedycznego.pl/index.php/ppm/article/view/71

Abstrakt

Jednostki pozostają w rozmaitych relacjach w ciągu swojego życia, niektórym z nich nadają szczególną wartość nazywając je bliskimi. To co stanowi bliskość w indywidualnym doświadczeniu, trudno ująć w jednolity schemat - decydujące znaczenie ma tutaj osobiste odczucie więzi powstałych w określonych relacjach. Pozostawanie w pozytywnych bliskich relacjach może istotnie wpływać na jakość życia jednostek, poziom odczuwanego szczęścia oraz stan zdrowia. Z drugiej strony, bliskie osoby mogą wpływać na decyzje podejmowane przez pacjenta – przekonując go w dobrych intencjach ale również manipulować nim i zmuszać do określonego zachowania. W sytuacji gdy jednostka staje się pacjentem, (co do zasady) nadal pozostaje w tych relacjach. Relacyjna bliskość, co do zasady, uruchamia w jednostkach potrzebę otaczania swoich bliskich troską i wsparciem, ale również obustronną potrzebę obecności i informacji o stanie zdrowia pacjenta. Nierzadko zachowanie granic pomiędzy troską a ingerencyjnością pacjentów nie będzie zadaniem łatwym dla personelu medycznego. Jednostki najlepiej wiedzą, kto jest dla nich bliskim i kogo potrzebują stając się pacjentem. Nie zawsze jednak, jest to takie proste – pacjent może być nieprzytomny lub może być z nim utrudniony kontakt. Wówczas do informacji o stanie zdrowia pacjenta zostaje uprawniony bardzo szeroki katalog osób bliskich, uznanych za takie przez ustawodawcę (np. dziadkowie małżonka, małżonkowie wnuków, teściowie). Ustawodawca nadał bowiem bliskości swoiste znaczenie m.in. w ramach definicji legalnej „osoby bliskiej” w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w innych aktach prawnych z zakresu prawa medycznego. Co interesujące, na gruncie innych europejskich ustawodawstw nie są stosowane definicje legalne „osoby bliskiej” czy „rodziny” na potrzeby aktów prawnych z zakresu prawa medycznego (np. Hiszpania, Czechy, Niemcy). Katalog osób bliskich wyróżniony przez polskiego ustawodawcę wywołuje szereg wątpliwości prawnych i etycznych – ze względu na jego konstrukcję, zakres oraz praktyczną przydatność. Jeżeli bliskość stanowi wartość godną urzeczywistniania w procesie leczenia, to jaka jej wizja ma być przyjmowana – statyczna, tworzona w oderwaniu do kontekstu społecznego, do którego się odnosi czy dynamiczna, pozwalająca ustalać określone relacje z perspektywy faktycznie istniejących relacji? Ustalenie tego, kto jest bliskim pacjenta ma bowiem istotne znaczenie praktyczne – dla pacjenta, poszanowania jego autonomii a także dla personelu medycznego. W artykule podjęto krytyczną refleksję nad znaczeniem bliskości w prawie medycznym, w tym szczególności nad tym, kto jest uznawany za bliskiego oraz jakie uprawnienia przysługują z tytuł bliskości. Należy bowiem rozważyć, czy definiowanie bliskości jest potrzebne na gruncie prawa medycznego oraz czy takie normatywne ujęcie bliskości przekłada się na efektywne wspieranie pacjenta oraz osób rzeczywiści mu bliskich.

Dostęp przez subskrypcję PDF

Bibliografia

K. Bagan-Kurluta, U. Drozdowska, Tajemnica medyczna po śmierci pacjenta w wybranych systemach civil i common law, Białostockie Studia Prawnicze 2/2020, (vol. 25)

K. Bączyk-Rozwadowska, Prawo pacjenta do informacji według przepisów polskiego prawa medycznego, Studia Iuridica Toruniensia 2011, vol. 9

A. Bielska-Brodziak, Interpretacja tekstu prawnego na podstawie orzecznictwa podatkowego, Warszawa 2009

A. Bielska-Brodziak, Kłopoty z definicjami legalnymi [w] System prawny a porządek prawny, red. S. Czepita, O. Bogucki, Szczecin 2008

A. Bielska-Brodziak, Śladami prawodawcy faktycznego. Materiały legislacyjne jako narzędzie wykładni prawa, Warszawa 2017

N. Bolger, M. Foster, A.D. Vinokur, R. Ng, Close Relationships and Adjustment to a Life Crisis: The Case of Breast Cancer, Journal of Personality and Social Psychology 1996, 70 (2)

M. Boratyńska, Autonomia pacjenta a granice upoważnienia osoby bliskiej i zaufanej, Prawo i Medycyna 1/2014

M. Boratyńska, Wolny wybór: gwarancje i granice prawa pacjenta do samodecydowania, Warszawa 2012

B.K. Budziszewska, R. Piusińska-Macocha, K. Sułek, A. Stępień, Psychologiczne problemy rodziny pacjentów z chorobami nowotworowymi krwi w koncepcji systemowej, Acta Heamatologica Polonica 3/2005

A. Crossley, D. Langdridge, Perceived sources of happiness: A network analysis, Journal of Happiness Studies 2005, 6

M. Dercz, H., Izdebski, H., T. Rek, Dziecko - pacjent i świadczeniobiorca, ABC 2015, LEX nr 263143.

T. Dukiet-Nagórska, Autonomia pacjenta a polskie prawo karne, Warszawa 2008.

T. Dukiet-Nagórska, Ocena prawnokarna niektórych decyzji lekarskich powodowanych względami pozamedycznymi, Prawo i Medycyna 1/2011

E. Ernst, Holistic health care?, British Journal of General Practice 2007, 57(535) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2034187/

J. Gotlib, G. Dykowska, Z. Sienkiewicz, E. Skanderowicz, Ocena wiedzy i postaw personelu medycznego Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego im. Prof. Orłowskiego w Warszawie wobec praw pacjenta, Annales Academiae Medicae Silesiensis. 2014, 68(2)

J. Haberko, Pojęcie osoby bliskiej w prawie cywilnym, Przegląd Sądowy 3/2011

S. Hewa, R.W. Hetherington, Specialists without spirit: Limitations of the mechanistic biomedical model, Theoretical Medicine and Bioethics 1995, 16(2)

J. K. Kiecolt-Glaser, J-P. Gouin, L. Hantsoo, Close Relationships, Inflammation, and Health, Neuroscience & Biobehavioral Reviews 2010, 35(1)

M. Jabłońska, Tajemnica medyczna a prawo osoby bliskiej pacjenta do informacji medycznej – przyczynek do dyskusji, Białostockie Studia Prawnicze 2/2020, (vol. 25)

M. Jasemi, L. Valizadeh, V. Zamanzadeh, B. Keogh, A Concept Analysis of Holistic Care by Hybrid Model, Indian Journal of Palliative Care 2017, 23 (1), https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5294442/

D. Karkowska, Prawa pacjenta, Oficyna 2009.

D. Karkowska, Komentarz do art. 3 ust.1 pkt 2 [w] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2016.

R. Kubiak, Komentarz do art. 14 [w] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, red. L. Bosek, Warszawa 2020, Legalis

R. Kubiak, Prawo medyczne, Warszawa 2017.

M. Malczewska, Komentarz do art. 31 [w] Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, red. E. Zielińska, LEX 2014.

J. Mizielińska, M. Abramowicz, A. Stasińska, Rodziny z wyboru w Polsce. Życie rodzinne osób niehetroseksualnych, Warszawa 2014.

A. Ostrzyżek, J.T. Marcinkowski, Biomedyczny versus holistyczny model zdrowia a teoria i praktyka kliniczna, Problemy Higieny i Epidemiologii 2012, 93(4)

T. Paszek, Z. Sienkiewicz, A. Leńczuk-Gruba, E. Kobos, M. Sulewska, Zastosowanie holizmu w praktycznej działalności pielęgniarki, [w:] Wielowymiarowość współczesnej medycyny, red. E. Krajewska-Kułak, C. Łukaszuk, J. Lewko, W. Kułak, Białystok 2012

L. Pawłowski, Osoba bliska w aspekcie przekazywania informacji o stanie zdrowia pacjenta (część 2), Forum Medycyny Rodzinnej 2014, 8 (4)

L. Pawłowski, Osoba bliska w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych a obowiązki lekarza—aspekty prawne (część 1), Forum Medycyny Rodzinnej 2014, 8(3)

P.R. Pietromonaco, B.N Uchino, C.D. Schetter, Close Relationship Processes and Health: Implications of Attachment Theory for Health and Disease, Health Psychology 2013, 32(5),

G.B. Rattinger, E.B. Fauth, S Behrens, C. Sanders, S. Schwartz, M.C Norton, C. Corcoran, C.D. Mullins, C.G. Lyketsos, J.T. Tschanz, Closer Caregiver and Care-Recipient Relationships Predict Lower Informal Costs of Dementia Care. The Cache County Dementia Progression Study, Alzheimers Dementia 2016, 12(8)

T.F. Robles, R. Slatcher, J.M. M Trombello, M. Mcginn, Marital Quality and Health: A Meta-Analytic Review, Psychological Bulletin 2013, 140(1)

Rzecznik Praw Obywatelskich, Równe traktowanie pacjentów – osoby nieheteroseksualne w opiece zdrowotnej analiza i zalecenia, Warszawa, 2014, https://www.rpo.gov.pl/sites/default/files/Równe%20traktowanie%20pacjentów%2C%202014.pdf )

R.B. Slatcher, E. Selcuk, A social psychological perspective on the links between close relationships and health, Current Directions in Psychological Science 2017, 26(1)

J. Sobczak, Tajemnica lekarska po ostatnich zmianach legislacyjnych, Medyczna Wokanda 2018, nr 11

M. Syska, Zgoda na zabieg medyczny oraz oświadczenia pro futuro w ustawodawstwie i orzecznictwie francuskim i belgijskim. Część I, Prawo i Medycyna 1/2011

P. Szach, Relacja lekarz-pacjent czyli o podejściu egzystencjalnym w przebiegu chorób o charakterze psychosomatycznym, Sztuka Leczenia 3-4/2014

T. Szlendak, Socjologia rodziny, Warszawa 2010.

M. Świderska, Zgoda pacjenta na zabieg medyczny, Toruń 2007

M. Świderska, Zgoda osoby bliskiej na ujawnienie tajemnicy lekarskiej po śmierci pacjenta (po nowelizacji), Przegląd Prawa Medycznego 1/2019

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Prawa autorskie (c) 2021 Marlena Drapalska-Grochowicz