Kontraktowe i pozakontraktowe elementy opieki medycznej w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego
Dostęp przez subskrypcję PDF

Słowa kluczowe

opieka medyczna
powszechne ubezpieczenie zdrowotne
umowa o leczenie

Jak cytować

Boratyńska, M. (2021). Kontraktowe i pozakontraktowe elementy opieki medycznej w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Przegląd Prawa Medycznego, 2(3). Pobrano z https://przegladprawamedycznego.pl/index.php/ppm/article/view/70

Abstrakt

Opracowanie ma na celu naświetlenie różnic między reżimami odpowiedzialności kontraktowym i deliktowym oraz ich praktycznych konsekwencji dla stron oraz analizę powiązania ustawodawstwa medycznego z zawartymi w kodeksach prawa cywilnego unormowaniami ogólnymi. Teza brzmi, że to powiązanie ma kluczowe znaczenie dla określenia pozycji pacjenta i podmiotu medycznego, zaś samodzielność niektórych regulacji szczególnych istotnie modyfikuje treść obowiązków powstałych bądź wskutek oddania się pacjenta pod opiekę, bądź dopiero w rezultacie wyrządzenia mu szkody podlegającej obowiązkowi naprawienia. Artykuł analizuje charakter prawny stosunku opieki medycznej, jego nawiązanie, prawa i obowiązki zaangażowanych podmiotów oraz kwestię bezpośredniego stosowania norm prawa cywilnego, które wzbudza wątpliwości natury systemowej. Podstawową dyrektywę wykładni można streścić tak, że gdy stosunki te unormowane są w sposób autonomiczny i samowystarczalny, stosowanie norm ogólnych nie jest dopuszczalne, bo oznaczałoby zignorowanie ustanowionych priorytetów mających charakter gwarancyjny dla poszanowania praw pacjenta. Najważniejsze prawa pacjenta i obowiązki strony medycznej zostały określone w przepisach zawodowych, a umowa stron może je modyfikować w bardzo ograniczonym zakresie i w taki sposób, by nie zaprzeczało to ich istocie i właściwości opartej na pełnej autonomii decyzyjnej pacjenta w sprawie własnego zdrowia. Z tego względu nieporozumieniem jest nakładanie na pacjenta obowiązków "współdziałania." Między stronami zachodzi formalna równość stron, ale podmiot medyczny nie ma autonomii woli, tylko prawne obowiązki. W ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego pacjentowi zostały nadane uprawnienia obligacyjne wynikające z pactum in favorem tertii między NFZ a podmiotem medycznym, z tym że dotyczą one tylko dostępu do zakontraktowanych świadczeń. Bliższe określenie czynności medycznej, zwłaszcza zabiegowej, wymaga uzgodnienia w oparciu o zebrany wywiad i wyniki badań. Krytyczny przegląd koncepcji umownych i obligacyjnych prowadzi do wniosku, że umowa stron nie stanowi rozwiązania, które zapewniałoby optymalne wyważenie interesów stron. Nie ma podstaw, by dopatrywać się jej w relacji z pacjentem korzystającym z powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, bo w tym celu trzeba by wyjściowo ustalić zgodny zamiar kontraktowania. Daje się on stwierdzić tylko w przedmiocie świadczeń ponadstandardowych, bo tam strona medyczna oferuje nabycie konkretnego dobra, a pacjent świadomie decyduje się ponieść jego koszt. Jest to umowa akcesoryjna w stosunku do świadczenia objętego ubezpieczeniem. W jej granicach możliwe jest również pośrednie zapewnienie określonego efektu terapii, zwłaszcza że staranność niektórych czynności, zwłaszcza protetycznych, ocenia się przez pryzmat osiąganego rezultatu. Hipotetyczna odpowiedzialność obiektywna lekarza za wady użytego wyrobu medycznego jest zaś niesłuszna, bo niewspółmierna. Doszukiwanie się umowy tam, gdzie nie było zamiaru jej zawarcia, stanowi w świetle podanych argumentów wysiłek jałowy i niepotrzebny z punktu widzenia ochrony interesów stron. Z perspektywy prawa materialnego sytuacja pacjenta jako strony umowy nie jest w żaden sposób lepsza, niż pozycja beneficjenta umowy na korzyść trzeciego. Specyfika faktyczna i prawna relacji między pacjentem a podmiotami leczniczymi pozwala na wniosek, iż jest to stosunek o charakterze opiekuńczym.

Dostęp przez subskrypcję PDF

Bibliografia

T.L. Beauchamp, J.F. Childress, Zasady etyki medycznej, wyd. IV (tłum. W. Jacórzyński), Warszawa 1996

Z. Banaszczyk, O odpowiedzialności za szkody wyrządzone pacjentom szpitali psychiatrycznych, „Prawo i Medycyna” nr 4/2015

Z. Banaszczyk, Właściwość i elementy prywatnego stosunku prawa medycznego – założenia ogólne i metodologiczne, „Studia Prawa Prywatnego” nr 1/2015

M. Bednarek, Umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej [w] E. Łętowska, P. Drapała, M. Bednarek, Umowy odnoszące się do osób trzecich, Warszawa 2006

M. Boratyńska, P. Konieczniak, Prawa pacjenta, Warszawa 2001

M. Boratyńska, Odpowiedzialność kontraktowa za osoby trzecie posiadające fachowe kwalifikacje – na przykładzie lekarza i umowy o leczenie [w] Prawo kontraktów, red. Z. Kuniewicz, D. Sokołowska, Warszawa 2017

M. Boratyńska, Wolny wybór. Gwarancje i granice prawa pacjenta do samodecydowania, Warszawa 2012

T. Dybowski, A. Pyrzyńska [w:] System prawa prywatnego t. 5, Prawo zobowiązań - część ogólna (red. E. Łętowska), Warszawa 2006, 2012, 2019

B. Gawlik, Procedura zawierania umowy na tle ogólnych przepisów prawa cywilnego (art. 66-72 kc), Kraków 1977

G. Glanowski, Umowa o świadczenie zdrowotne, Warszawa 2019

J. Ignatowicz, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1995 (i wydania późniejsze)

J. Jończyk: Stosunek opieki zdrowotnej, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” nr 3/2007

J. Jończyk, Strony i stosunki powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, 'Prawo i Medycyna” nr 1/2005

J. Jończyk Zasady i modele ochrony zdrowia, „Państwo i Prawo” nr 8/2010

A. Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 1964, 2005

L. Kociucki, Opieka nad małoletnim, Warszawa 1993

R. Kubiak, Prawo medyczne (wyd. 3) Warszawa 2017

M. Nesterowicz, Odpowiedzialność kontraktowa i deliktowa (uwagi de lege ferenda i o stosowaniu prawa), „Państwo i Prawo” nr 1/1999

M. Nesterowicz, Glosa do wyroku SA w Łodzi z 18.03.2013 r., I ACa 852/12, „Prawo i Medycyna” nr 4/2015

M. Nesterowicz, Odpowiedzialność NFZ za pozaumowne (ponadlimitowe) świadczenia zdrowotne, „Państwo i Prawo” nr 2/2006

M. Nesterowicz, Umowy o świadczenie usług medycznych [w] System Prawa Prywatnego, t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, red. W. Katner, Warszawa 2010, 2015, 2018

M. Nesterowicz, Prawo medyczne, Toruń 2001 wyd. V i następne

Z.K. Nowakowski, Zobowiązanie rezultatu i starannego działania, „Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny” nr 2/1959

T. Smyczyński [w] System Prawa Prywatnego, t. 12 Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2003, 2011, 2014

System Prawa Medycznego, red. nacz. E. Zielińska, Wolters Kluwer 2019, t. 2 cz. 1

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, red. E. Zielińska, wyd. 2, Warszawa 2014

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Prawa autorskie (c) 2021 Maria Boratyńska